Kuzey Haçlı Seferleri veya Baltık Haçlı Seferleri, Kuzey Avrupa, Baltık Denizi, güney ve doğu kıyılarında etrafında yaşayan pagan halklarına karşı Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu'na bağlı Alman Saksonya Krallığı; Danimarka Krallığı ve İsveç Krallığı Katolik Hıristiyan kralları ve Livonyalı Kılıç Kardeşleri ve Töton Şövalyeleri askeri tarikatları ve onların müttefikleri tarafından yürütülen haçlı seferleridir.
Harita Bilgisi , Yak. 1200'de Baltık Denizi sahillerinde yerleşik kavimler
Kuzey Haçlı Seferleri veya Baltık Haçlı Seferleri, Kuzey Avrupa, Baltık Denizi, güney ve doğu kıyılarında etrafında yaşayan pagan halklarına karşı Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu'na bağlı Alman Saksonya Krallığı; Danimarka Krallığı ve İsveç Krallığı Katolik Hıristiyan kralları ve Livonyalı Kılıç Kardeşleri ve Töton Şövalyeleri askeri tarikatları ve onların müttefikleri tarafından yürütülen haçlı seferleridir. [1]
Tanımlama
"Kuzey Haçlı Seferleri" tanımlaması tarihçiler arasında tartışmalıdır. Şu değişik tanımlamalar yapılmıştır:
En dar tanımlama ile "Kuzey Haçlı Seferleri"nin resmi başlangıcı 1193'de Papa III. Coelestinus tarafından Baltık Denizi etrafında bulunan İskandinav Hristiyan Katolik kilisesi mensubu olan hükümdarlara (yani İsveç Kralı, Danimarka Kralı ve Kutsal Roma-Germen İmparatoru'na) gönderdiği bir dinsel beyanname ile onları pagan olan komşularına karşı Haçlı Seferi tertip edip onları Katolik Hristiyanlığa dönüştürmeye emir vermesi ile başladığı kabul edilmektedir.[1]
Bu seferin safhaları şöyle sıralanabilmektedir:
Livonlar, Latgalyalılar, Selonyalılar ve Estonlar'a karşı Almanların ve Danimarkalıların 1193-1227 dönemi haçlı seferleri;
Semigalyalıla ve Kuroniyalılar'a karşı (1219–1290) dönemi haçlı seferleri;
Eski Prusyalılar'a karşı seferler;
Litvanyalılar ve Samogityalılar'a karşı Almanlar tarafından 1236–1316 döneminde yapılan ve gayet başarısız kalan haçlı seferleri.[1]
Bu tanımlama ile Kuzey Haçlı Seferileri Danimarkalı, Alman ve İsveçli dindar kisveli gruplar tarafından, önce "Livonyalılar", "Latgaliyalılar" ve "Estonyalılar"; daha sonra "Semigalyalılar", "Kuroniyalıler", "Eski Prusyalılar" ve "Finler" savaşlarla mağlup edilmişler; Katolik Hristiyan olarak vaftiz edilmişler; askerî işgal altında yaşamaya zorlanmışlar ve sonra yer yer soykırımına maruz tutulmuşlardır.[1]
Diğer tarihçiler bu Haçlı Seferlerinin Kuzey Haçlı Seferleri olduğunu kabul etmektedirler ama bu seferler yanında çok benzer amaçlarla ve benzer şekilde harekatla yapılan diğer askeri seferleri de "Kuzey Haçlı Seferleri"ne eklemektedirler. Bu daha geniş tanımlama 1193'den daha önce de Baltık Denizi kenarındaki Hristiyan devletleri hükümdarlarının pagan olan komşu halklara Hristiyanlık adına hücum edip onların arazilerini talan ettikleri gerçeğine dayanmaktadır. Bu daha geniş tanıma göre şu askeri seferler de "Kuzey Haçlı Seferleri" parçasıdır:
Wendlere karşı 1147 Haçlı Seferi: Papa III. Eugenius'un "Kutsal Topraklar"a karşı organize ettiği 1145–1149 dönemindeki İkinci Haçlı Seferi'ne paralel olarak Kuzey Almanya ve Baltık Denizi kıyılarında Elbe Nehri ve Oder Nehri arasında yerleşik olan pagan inançlı "Polabyalı Wendler", "Sorblar" ve "Obotritler" kavimlerine karşı bir Haçlı seferi düzenlemişti. Bu Haçlı seferi Katolik Hıristiyan Saksonlar, Danimarkalılar ve Lehler tarafından yapılmıştır ve 1147'de başladığı kabul edilmiştir. Bazı tarihçiler bunu "Kuzey Haçlı Seferleri"nin bir parçası değil de, İkinci Haçlı Seferi'ne ek olarak görmektedirler.
Wendlere karşı Saksonya Kralı Arslan Henry'nin 1160-1162 dönemi Seferleri:
Günümüz Finlandiya topraklarında yerleşik olan Finler kavimine karşı seferler: Bu seferler 1154'te esas Finlere karşı; 1249'da Finlandiya'nın bir bölgesinde bulunan "Tavastiyalı"lara karşı ve 1293'de Fin asıllı Karelyalılara karşı, İsveç Kralı ve İsveçli haçlı orduları tarafından yapılan seferler olarak verilmektedir.[2],
En geniş tanımlama ise daha önceki seferlerin yanında İsveç ve Almanya'daki Katolik Kilisesi'ne bağlı Hristiyan haçlılarının ve Katolik Hristiyan askeri tarikatlarının (özellikle Töton Şövaleyeleri, sonradan buna bağlanan Livonyalı Kılıç Kardeşleri şövalyeleri ve Töton Şövalyeleri tarikatının kurduğu "Töton Șövalyeleri Devleti"nin), Rusya'da bulunan Doğu Ortodoks Kilisesi'ne bağlı Hristiyanlara karşı yaptığı seferler de bazı tarihçiler tarafından, Kuzey Haçlı Seferleri'nin bir parçası olarak kabul edilirler.[1]
Bu tanımlama tartışmaları altında şu gerçek yatmaktadır. Burada ele alınan askeri seferlerin ancak bazıları bu askerî seferlerin yapıldığı Ortaçağ döneminde de "Haçlı Seferi" adıyla anılmıştır. Ama diğerlerinin çoğunluğu, örneğin İsveç Kralı'nın seferlerinin çoğu, yapıldıkları Ortaçağ zamanlarda "Haçlı Seferi" olarak anılmamışlardır. Ancak 19. yüzyılda romantik milliyetçi tarihçiler bu askerî seferleri "Haçlı Seferleri" olarak nitelemeye ve adlandırılmaya başlamışlardır.[1]
Baltık Denizi kenarlarında yaşayan "Baltıklı Finler", "Baltlar" ve "Wendler" ile diğer "İslav" kavimleri ile bunların güneybatısında yerleşik bulunan Saksonlar, Danlar ve İsveç kavimleri arasındaki askeri çatışmaların (her ne şekilde tanımlanırsa tanımlansın) 1193'teki Haçlı Seferleri'nden birkaç yüzyıl öncesine kadar uzanan bir tarihi olduğu iyi belgelidir. Fakat bu önceki askerî çatışmalar genellikle kaleler, şatolar ve diğer müstahkem stratejik mevkileri ele geçirip yıkmak; bölgede bulunan yoğun deniz kıyısı ticaretinde üstünlük sağlamak ve rakiplerinin deniz ticaretini baltalamak nedenleriyle yapılmakta idi. 1147'de başlayan ilk Haçlı Seferlerini tanımlayan nitelik Haçlı seferlerinin başlaması ile silahlı çatışmalar Papa tarafından takdis edilmesi, Haçlı askerlerinin Haçlı üniformalar giymeleri; Haç sancağı altında toplanıp savaşan ve çok sayıda Hristiyan Şövalyesi ve silahlı "Hristiyan Keşişi" kisvesini taşıyan dinsel tarikatlar mensubu olanları ihtiva eden ordular tarafından yapılmasıdır. Bununla beraber bu nitelikli Haçlı seferlerinin açık ve gizli gerçek nedenleri eski çatışma nedenlerinden pek değişik olmamıştır.
Tanımlama
"Kuzey Haçlı Seferleri" tanımlaması tarihçiler arasında tartışmalıdır. Şu değişik tanımlamalar yapılmıştır:
En dar tanımlama ile "Kuzey Haçlı Seferleri"nin resmi başlangıcı 1193'de Papa III. Coelestinus tarafından Baltık Denizi etrafında bulunan İskandinav Hristiyan Katolik kilisesi mensubu olan hükümdarlara (yani İsveç Kralı, Danimarka Kralı ve Kutsal Roma-Germen İmparatoru'na) gönderdiği bir dinsel beyanname ile onları pagan olan komşularına karşı Haçlı Seferi tertip edip onları Katolik Hristiyanlığa dönüştürmeye emir vermesi ile başladığı kabul edilmektedir.[1]
Bu seferin safhaları şöyle sıralanabilmektedir:
Livonlar, Latgalyalılar, Selonyalılar ve Estonlar'a karşı Almanların ve Danimarkalıların 1193-1227 dönemi haçlı seferleri;
Semigalyalıla ve Kuroniyalılar'a karşı (1219–1290) dönemi haçlı seferleri;
Eski Prusyalılar'a karşı seferler;
Litvanyalılar ve Samogityalılar'a karşı Almanlar tarafından 1236–1316 döneminde yapılan ve gayet başarısız kalan haçlı seferleri.[1]
Bu tanımlama ile Kuzey Haçlı Seferileri Danimarkalı, Alman ve İsveçli dindar kisveli gruplar tarafından, önce "Livonyalılar", "Latgaliyalılar" ve "Estonyalılar"; daha sonra "Semigalyalılar", "Kuroniyalıler", "Eski Prusyalılar" ve "Finler" savaşlarla mağlup edilmişler; Katolik Hristiyan olarak vaftiz edilmişler; askerî işgal altında yaşamaya zorlanmışlar ve sonra yer yer soykırımına maruz tutulmuşlardır.[1]
Diğer tarihçiler bu Haçlı Seferlerinin Kuzey Haçlı Seferleri olduğunu kabul etmektedirler ama bu seferler yanında çok benzer amaçlarla ve benzer şekilde harekatla yapılan diğer askeri seferleri de "Kuzey Haçlı Seferleri"ne eklemektedirler. Bu daha geniş tanımlama 1193'den daha önce de Baltık Denizi kenarındaki Hristiyan devletleri hükümdarlarının pagan olan komşu halklara Hristiyanlık adına hücum edip onların arazilerini talan ettikleri gerçeğine dayanmaktadır. Bu daha geniş tanıma göre şu askeri seferler de "Kuzey Haçlı Seferleri" parçasıdır:
Wendlere karşı 1147 Haçlı Seferi: Papa III. Eugenius'un "Kutsal Topraklar"a karşı organize ettiği 1145–1149 dönemindeki İkinci Haçlı Seferi'ne paralel olarak Kuzey Almanya ve Baltık Denizi kıyılarında Elbe Nehri ve Oder Nehri arasında yerleşik olan pagan inançlı "Polabyalı Wendler", "Sorblar" ve "Obotritler" kavimlerine karşı bir Haçlı seferi düzenlemişti. Bu Haçlı seferi Katolik Hıristiyan Saksonlar, Danimarkalılar ve Lehler tarafından yapılmıştır ve 1147'de başladığı kabul edilmiştir. Bazı tarihçiler bunu "Kuzey Haçlı Seferleri"nin bir parçası değil de, İkinci Haçlı Seferi'ne ek olarak görmektedirler.
Wendlere karşı Saksonya Kralı Arslan Henry'nin 1160-1162 dönemi Seferleri:
Günümüz Finlandiya topraklarında yerleşik olan Finler kavimine karşı seferler: Bu seferler 1154'te esas Finlere karşı; 1249'da Finlandiya'nın bir bölgesinde bulunan "Tavastiyalı"lara karşı ve 1293'de Fin asıllı Karelyalılara karşı, İsveç Kralı ve İsveçli haçlı orduları tarafından yapılan seferler olarak verilmektedir.[2],
En geniş tanımlama ise daha önceki seferlerin yanında İsveç ve Almanya'daki Katolik Kilisesi'ne bağlı Hristiyan haçlılarının ve Katolik Hristiyan askeri tarikatlarının (özellikle Töton Şövaleyeleri, sonradan buna bağlanan Livonyalı Kılıç Kardeşleri şövalyeleri ve Töton Şövalyeleri tarikatının kurduğu "Töton Șövalyeleri Devleti"nin), Rusya'da bulunan Doğu Ortodoks Kilisesi'ne bağlı Hristiyanlara karşı yaptığı seferler de bazı tarihçiler tarafından, Kuzey Haçlı Seferleri'nin bir parçası olarak kabul edilirler.[1]
Bu tanımlama tartışmaları altında şu gerçek yatmaktadır. Burada ele alınan askeri seferlerin ancak bazıları bu askerî seferlerin yapıldığı Ortaçağ döneminde de "Haçlı Seferi" adıyla anılmıştır. Ama diğerlerinin çoğunluğu, örneğin İsveç Kralı'nın seferlerinin çoğu, yapıldıkları Ortaçağ zamanlarda "Haçlı Seferi" olarak anılmamışlardır. Ancak 19. yüzyılda romantik milliyetçi tarihçiler bu askerî seferleri "Haçlı Seferleri" olarak nitelemeye ve adlandırılmaya başlamışlardır.[1]
Baltık Denizi kenarlarında yaşayan "Baltıklı Finler", "Baltlar" ve "Wendler" ile diğer "İslav" kavimleri ile bunların güneybatısında yerleşik bulunan Saksonlar, Danlar ve İsveç kavimleri arasındaki askeri çatışmaların (her ne şekilde tanımlanırsa tanımlansın) 1193'teki Haçlı Seferleri'nden birkaç yüzyıl öncesine kadar uzanan bir tarihi olduğu iyi belgelidir. Fakat bu önceki askerî çatışmalar genellikle kaleler, şatolar ve diğer müstahkem stratejik mevkileri ele geçirip yıkmak; bölgede bulunan yoğun deniz kıyısı ticaretinde üstünlük sağlamak ve rakiplerinin deniz ticaretini baltalamak nedenleriyle yapılmakta idi. 1147'de başlayan ilk Haçlı Seferlerini tanımlayan nitelik Haçlı seferlerinin başlaması ile silahlı çatışmalar Papa tarafından takdis edilmesi, Haçlı askerlerinin Haçlı üniformalar giymeleri; Haç sancağı altında toplanıp savaşan ve çok sayıda Hristiyan Şövalyesi ve silahlı "Hristiyan Keşişi" kisvesini taşıyan dinsel tarikatlar mensubu olanları ihtiva eden ordular tarafından yapılmasıdır. Bununla beraber bu nitelikli Haçlı seferlerinin açık ve gizli gerçek nedenleri eski çatışma nedenlerinden pek değişik olmamıştır.
Yorumlar
Yorum Gönder